آمار برای همه

آمار به عنوان يك موضوع علمي، امروزه شامل مفاهيم و روشهائي است كه در تمام پژوهشهايي كه مستلزم جمع آوري داده ها به وسيلة يك فرآيند آزمايش و مشاهده، و انجام استنباط و نتيجه گيري به وسيلة تجزيه و تحليل اين داده ها هستند، اهميت بسيار دارند.
آمار هنر و علم جمع آوري، تعبير و تجزيه و تحليل داده ها و استخراج تعميمهاي منطقي در مورد پديده هاي تحت بررسي است.
معادل كلمة آمار در زبان انگليسي Statistics است كه از لحاظ تاريخي، از كلمة لاتين status مشتق شده و يكي از معاني كلمة اخير، دولت است.

در طول چندين دهه، آمار فقط با بيان اطلاعات و مقادير عددي دربارة اقتصاد، جمعيت شناسي و اوضاع سياسي حاكم در يك كشور، سر و كار داشت.
حتي امروز، ‌بسياري از نشريات و گزارشهاي دولتي كه توده اي از آمار و ارقام را در بر دارند و تحت عناويني از قبيل « آمار توليد مزارع» و «آمار كارگران» منتشر مي شوند، معني اولية كلمة آمار را در ذهن زنده مي كنند.
اكثر افراد معمولي هنوز اين تصور غلط را دربارة آمار دارند كه آن را منحصر به ستونهاي عددي سرگيجه آور و گاهي يك سري شكلهاي مبهوت كننده مي‌دانند.
بنابراين، يادآوري اين نكته ضروري است كه نظريه و روشهاي جديد آماري، از حد ساختن جدولهاي اعداد و نمودارها بسيار فراتر رفته اند. نمايشهاي عددي به صورت جنبه اي فرعي از آمار درآمده اند.

تهيه آمار كاري وقت گير و زمان بر و اصولا كسالت آور است.

• آمار گورستاني از اعداد و ارقام است كه در هر اداره و سازمان نمونه اي از آن پيدا مي شود.

• آمار مجموعه اي از روابط و فرمولهاي رياضي پيچيده و گيج كننده است.

• آمار شامل نمودارها و جدولهايي از اعداد است.

• آمار فرايندي است كه در آن هر ده سال افرادي را به منازل فرستاده و اطلاعات خانوارها مانند تعداد فرزندان، سن افراد خانوار را از آنها كسب مي كنند.

• آمار ابزاري است كه بسياري با توسل به آن افكار عمومي را به نفع خود جلب مي كنند.

• آمار مفهومي است كه براي ثبت و نمايش اطلاعات عددي به كار مي رود، مانند تعداد بيكاران، كارمزد حمل كالا به وسيلة كشتي در 15 سال گذشته، جمعيت نواحي جنوب شهر تهران، تعداد افراد تلف شده در اثر شيوع يك بيماري يا مقدار مسافت طي شده در زمان معيني به وسيلة برندة مسابقة‌ دو.

امروزه بكارگيري كامپيوتر و استفاده از نرم افزارهاي آماري، در تجزيه و تحليل سريع اطلاعات وسيع با محاسبات پيچيده و در همه زمينه هاي پژوهشي امكان پذير و به عبارتي اجتناب ناپذير گرديده است.

منشا ظهور آمار به صورت توصيف اطلاعات را مي توان سرشماريهايي كه حدود 4000 سال قبل از ميلاد مسيح توسط بابلي ها و مصري ها و بعداُ توسط امپراتوريهاي روم و ايران دربارة اطلاعات مربوط به زاد و ولد و دارائي هاي افراد جامعه زير سلطه خود انجام مي گرفته، به حساب آورد.
در آن زمان بود كه روشهايي براي جمع آوري، تنظيم و تلخيص داده ها ابداع گرديد. در قرن چهاردهم براي محاسبه نرخ بيمه، جمع آوري اطلاعات دربارة تولد و وفات، تصادفات و حوادث رايج گرديد.
در اواسط قرن شانزدهم اولين كتاب احتمال توسط كاردن با عنوان ”بازيها و شانس” نوشته شد، او در اين كتاب روشهاي تقلب در بازيهاي قمار را ارائه داد. بعلاوه ، موضوع پيش بيني در نتايج حاصل از انجام ازمايشهارا مطرح نمود. يكي از كارهاي او پيش بيني روز وفات خودش بود كه براي اثبات صحت پيش بيني در آن روز خودكشي نمود.
در اواسط قرن هفدهم پاسكال و فرما اولين كساني بودند كه مطالعه احتمال را به طور علمي شروع نمودند. در همين سالها به طور همزمان مطالعات آماري به صورت توصيفي انجام مي گرفت. مثلاً گرونت با مطالعه تعداد متولدين كشف نمود كه تعداد پسرها از دخترها كمي بیشتر است، اما سالهاي اول زندگي تعداد بيشتري از پسرها فوت مي كنند.

استفاده از احتمال در آمار، در اواخر قرن هفدهم شروع شد، كه در اين باره مي توان به مطالعات مندل در مورد قانون وراثت، گالتون در بكارگيري همبستگي و ارتباط بين صفات، و به ويژه فيشر در ابداع روشهاي مختلف استنباط آماري اشاره نمود.
از شروع قرن بيستم همه ساله روشهاي متعددي براي جمع آوري، تجزيه و تحليل اطلاعات ارايه گرديده كه هچنان ادامه دارد.